|
|
SANAYİ
Binlerce yıldan buyana, tarıma ve el sanatlarına dayalı üretim,
19. yüzyıl ortalarından itibaren makineleşmiş sanayi ile tanışıyor.
içel, tarım üretiminin kendine yeterli üretim politikası yerine,
üretim fazlasını satan bir yol izlemesi sonucunda, tarımticaret
sektörü birlikte gelişmeye başlamıştır. Tarıma bağlı sermaye birikimi,
uzun vadede sanayi sektörünün gelişmesinde etkili olmuş ve bu sektörler
sürekli birbirlerine bağımlı ve dayanışma içinde büyümüşlerdir.
Tarihçe
Mersin'de, 19. yüzyılın ortalarında başlayan hızlı kalkınma, 20.
yüzyıl başlarında elektrik enerjisi kullanımı ve üretim teknolojilerinin
gelişmesine paralel olarak devam etti. 1900 yılında Mersyna Oil
Mili. Co. Ltd. tarafından yağ fabrikası kuruldu. Kentin en ünlü
işadamı Bodosaki adındaki Rum kökenli bir Osmanlı vatandaşı idi.
Kentte irili ufaklı çok sayıda sanayi işletmeleri, fabrikalar kurdu.
Günümüz Kuvayi Caddesi üzerinde önceleri un fabrikası olarak kurulan
tesislerde sabun, buz, çeltik ve 4.500 iğlik iplik tesisi ile Hindistan
cevizinden coco yağı üreten ayrı bir işletme, ayrıca Soğuksu Caddesi'nde
120 beygir motorla çalışan, yıllık 200.000 kilo buğday üreten un
fabrikası kurdu. 1911 yılında MıgırdiçZelviyan fabrikaları çırçır,
un, çevirme, pres ve kırma kısımlarından oluşmaktaydı. Günümüz Müftü
köprüsünün yakınında Müftü un ve çeltik fabrikası; ayrıca 1903
yılında yılda 927.000 kilo pamuk işleyen 35.000 kilo bez dokuyan
Kokanaki fabrikası; yılda 144.000 kilo un, 100.000 kilo pamuk işleyen
Mavromati fabrikası gibi tesisler de bulunmaktaydı.
Bu işletmeler Cumhuriyetin ilk yıllarında sanayileşme sürecine giren
Mersin için önemli alt yapıları oluşturmaktaydı.
Cumhuriyet Döneminde Mersin Sanayiinin Gelişimi
Cumhuriyetin kurulması ile mevcut fabrikalar el değiştirdiler. Çukurova
sanayi işletmeleri TAŞ fabrikası dışındakiler zamanımıza kadar varlıklarını
sürdüremedi. Bodosaki tarafından kurulan Çukurova fabrikası Şaşati
biraderlere, onlardan Türkiye iş Bankası'na ait içel Pamuk ve Yağ
TAŞ (İçpa) firmasına satılmış, 27 Nisan 1944 tarihinde günümüzdeki
Çukurova Holding grubuna geçmiştir.
Cumhuriyet sonrası Mersin'de faaliyet gösteren diğer sanayi tesisleri;
Turyağ, Mustafa Güleç Çırçır ve Prese fabrikası. Şükrü Şıhman Buz
ve Çivi fabrikası, M.Alanya ve kardeşleri Nal fabrikası, sonraları
Şamanlar Demir Döküm tesisi haline getirilen Cumhuriyet Demirhanesi,
Perşembeler Çırçır fabrikası, 1927'den sonra 40 yıla yakın Mersin'in
elektrik ihtiyacını karşılayan Elektrik fabrikası, Vital Strumza
ve Aziz oğlu Mehmet ve Mustafa Yunus Koll.Şti.'ne ait Rakı ve Şarap
imalathaneleri ve 1926 yılında kurulmuş bir Makarna fabrikası, Veli
Tevfık Mobilya, çok ortaklı bir Sabun ve Hızar fabrikaları gibi
işletmeler başlıcalarıdır.
1954
yılında Mersin limanının temelinin atılmasından 3 yıl sonra, o yıllardaki
teknolojinin tüm yeniliklerini taşıyan Ataş Anadolu Tasfiyehanesi,
özel bir kanunla Mobil, Caltex ve BP tarafından kurulmuştur. 1957
yılında Ataş rafinerisinin kurulması ile başlayan sanayileşme hamlesi
1968 yılında Akdeniz Gübre Sanayi Aª, 1969'da Soda Sanayi Aª, Plassa
Plastik Sanayi Aª, 1972 yılında Çimsa Çimento Sanayi AŞ, Çupasan
Plastik Sanayi AŞ, 1973'de Anadolu Cam Sanayi, 1979 yılında Çimsataş
Çukurova inşaat Makinaları, Kromsan Soda Sanayi AŞ ile devam etmiştir.
1975 genel sanayi ve işyeri sayımına göre; içel'de mevcut küçük
ve büyük imalat sanayi işyeri sayısı 2853, 1985 sayımına göre ise
3067 adettir.
il çapında küçük ve büyük imalat sanayinin 19751985 sıralamasında
%7271 'i Mersin ve Tarsus ilçelerinde yer almaktadır. Mersin'de
10 yılda %27.5 artış olurken, Tarsus'da %20.5 düşüş olmuştur.
19831993 arası 10 yıllık sürede işyeri adedinde %131.5, çalışan
adedinde ise 9617.9 artış olduğu görülmektedir, ilde 100 kişiden
fazla işçi çalıştıran işletme adedi l l'dir. Bunun 7 adedi Mersin,
3 adedi Tarsus, l adedi ise Silifke'de kurulmuştur. Bu 11 sanayi
tesisinden 10 adedi 1983 öncesi, l adedi ise 1983 sonrasında kurulmuştur.
Yani, 19831993 arası 10 yıllık sürede il bazında büyük sanayi tesisi
kurulmadığı anlaşılmaktadır.
100 kişiden fazla işçi çalıştıran il sanayi kuruluşunun Seka Kağıt
fabrikası ve Ataş Rafinerisi hariç 9'u, ihracata dönük üretim yapmaktadır.
19851993 dönemi 8 yıllık ihracat incelendiğinde görüleceği üzere,
sanayi ürünü ihracatı, genel ihracat içerisinde önemli bir yer tutmaktadır.
1985 yılında genel ihracat 209.925 tonla %11.3'ünü oluşturan sanayi
ürünleri, 198619871988 yıllarında artış ve düşüşler göstererek
200250 bin ton seviyesini korurken 1989'da 170 bin, 1990'da 135
bin, 199119921993 yıllarında ise 100 bin tonun altına düşmüştür.
8 yıllık süreç içerisinde, Mersin'deki sanayi sektörü gelişmesinde
en ağırlıklı konumu gıda sanayinin oluşturduğu anlaşılmaktadır.
Bu sektör içerisinde ihracata yönelik ürünler; hububat, bakliyat
ve narenciyedir. Yaş sebze meyve ambalajlaması mevsimlik olmasına
rağmen, önemli bir konuma sahiptir.
1992 yılında Mersin'de gıda sanayi tesis adedi 78, bu sektörde çalışanlar
adedi ise 4.317'dir. Makina teçhizatmetal eşya sanayi 54 tesis
ve 1948 çalışanla ikinci sırayı alırken, bunu orman ürünleri, kimyalastikplastik
sanayi izlemektedir.
19831993 döneminde, Mersin Ticaret ve Sanayi Odası'nd
an
kapasite tastiki yaptırmış sanayi kuruluşlarının gelişim ortalaması,
19851986'da bir miktar düşmekle birlikte %14.5 oranındadır, ilde
gelişim potansiyeli genel olarak dış ticaret ağırlıklı olmakla
birlikte, gelecek yıllarda ve özellikle Mersin'de sanayinin gelişmesi
için koşulların daha da olgunlaşacağı görülüyor.
Mersin Ticaret ve Sanayi Odası'na kayıtlı ve odadan 31.12.1996 tarihine
kadar kapasite tasdiki yaptırmış olan sanayi kuruluşlarının sayısı
314 olup, bu tesislerde toplam 14.958 kişi çalışmaktadır.
Son yıllarda bölgede, konfeksiyon alanında büyük gelişim gözlenmektedir.
Bölgede ortalama 300350 konfeksiyon atölyesi faaliyet halindedir.
Mersin Ticaret ve Sanayi Odası, bu kuruluşların ihtiyacı olan kalifiye
eleman ihtiyacının karşılanması amacıyla, iş garantili konfeksiyon
sanayine makinacı yetiştirme kursları düzenleyerek sektörünün gelişimine
katkıda bulunmaya çalışmaktadır. Bu sektörün önümüzdeki yıllarda
daha sağlıklı bir gelişme göstereceği, kurulan şirketlerden de anlaşılmaktadır.
Ayrıca bu sanayi dalı önemli miktarda göç alan kentimizdeki işsizlik
açısından emniyet subablarından birisi olarak görülmektedir.
KOBPler ülkenin ve ilimiz sanayileşmesinin ana kaynağını, üretim
ve istihdamın da bel kemiğini oluştururlar. Özellikle Gümrük Birliği
bağlamında oluşan rekabet şartlarında, finansal ve hammadde yönünden
desteklenmesi gerekmektedir. Toplam istihdam içindeki payları %76,
toplam üretim (katma değer) içindeki payları %40, yatırım içindeki
payları %26.5 olan KOBl'lerin toplam kredilerden aldıkları pay
sadece %45 gibi çok düşük düzeydedir.
ildeki
zengin tarımsal hammaddeyi işleyecek iplik, dokuma, yağ, yem, çırçır,
ambalajlama, meyve suyu, konfeksiyon gibi fabrikaların kurulmasından
başka, yine tarım çalışmalarını etkileyecek tarım aletleri, motopomp,
plastik, gübre sanayi gibi işletmeler de kurulmaya başladı. Mersin,
liman kenti olduğu için devlet ve büyük şirketler, yurt ekonomisini
etkileyecek fabrikaların yapılmasına önem vermişlerdir. Soda, cam,
çimento, petrol, maden, gübre sanayileri bunların başkalarıdır.
Mersin'in doğu yönü, her yıl yapılan sanayi kuruluşları ile dolmaktadır.
Büyük fabrika bacalarının yükseldiği Mersin kenti, güney bölgesinin
Adana'dan sonra ikinci sanayi ve ticaret merkezi olmuştur.
Mersin'de
Bulunan Büyük Sanayi Kuruluşları
Mersin'de 100 işçiden fazla işçi çalıştıran ve Türkiye genelinde
önemli sanayi kuruluşları şunlardır.
l )Çukurova Sanayi işletmeleri TAª 2)ACS. Anadolu Cam Sanayi 3)Akdeniz
Gübre Sanayi Aª 4)IV. Gübre Kompleksi 5)Soda Sanayi Aª 6)Kromsan
Aª 7)Çimsa, Çimento Sanayi ve Tic. Aª 8)Plassa, Plastik San. Tic.
Aª 9)ATAª Anodolu Tasfiyehanesi Aª
Tarsus'da Bulunan Sanayi Kuruluşları
Sanayi yönünden içel'in Mersin'den sonra gelişmiş ilçesi Tarsus'tur,
ilçenin tarım ürünlerini değerlendiren sanayi kuruluşlarından başka,
yurt ekonomisini etkileyecek kadar ilerlemiş tarım aletleri, makine
yedek parçaları, takım tezgahları yapan fabrikalar, şekerli yiyecek
imalathaneleri, tuğla ve seramik fabrikaları vardır.
<<<Mersin
Anasayfası
|
